Sürü Psixologiyası Nədir?

Sürü psixologiyası insanın təkbaşına verdiyi qərarla kütlənin içində verdiyi qərarın niyə bəzən tamamilə fərqli olduğunu izah edən maraqlı bir hadisədir. İnsan cəmiyyətin bir hissəsi olduğunu hiss etdikdə öz düşüncəsini başqalarının davranışları ilə müqayisə etməyə başlayır. Ətrafındakı insanların hamısı eyni istiqamətdə hərəkət edirsə, fərqli düşünmək ona riskli görünə bilər.

Məsələn, bir mağazanın qarşısında uzun növbə görən adam içəridə nə satıldığını bilməsə də, həmin yerin maraqlı olduğunu düşünə bilər. Çünki beynimiz çox vaxt başqalarının davranışını məlumat kimi qəbul edir. “Hamı belə edirsə, yəqin ki, səbəbi var” düşüncəsi burada əsas rol oynayır.

Sürü psixologiyasının ən təhlükəli tərəfi isə insanın şəxsi məsuliyyət hissinin zəifləməsidir. Tək olanda etməyəcəyi bir hərəkəti kütlənin içində daha asan edə bilər. Çünki məsuliyyət sanki insanların arasında bölünür. İnsan öz-özünə “Bunu mən etmirəm, hamı edir” deyə bilər.

Bu hadisə yalnız küçədəki izdihamla bağlı deyil. Sosial şəbəkələrdə də sürü psixologiyasını hər gün görmək mümkündür. Bir paylaşım çox bəyəniləndə insanlar onu araşdırmadan maraqlı və doğru hesab edə bilirlər. Eyni şəkildə, bir insan haqqında çoxlu mənfi fikir yazıldıqda, həmin fikirlərin həqiqətən əsaslı olub-olmadığını yoxlamadan başqalarına qoşulmaq mümkündür.

Tarixdə bunun çox nümunəsi var: insanlar bəzən yalnız ətrafındakıların qorxusuna, qəzəbinə və ya həyəcanına uyğun davranaraq sonradan peşman olduqları qərarlar veriblər. Kütlənin emosiyası yoluxucu olur; bir nəfərin reaksiyası digərinə, digəri başqasına təsir edir və qısa müddətdə şəxsi düşüncələr arxa plana keçir. Buna görə də sağlam şübhə insanın ən vacib müdafiələrindən biridir.

Sürü psixologiyasından qorunmağın ən sadə yolu dayanıb düşünməkdir. “Mən bunu hamı etdiyi üçün edirəm, yoxsa həqiqətən belə düşündüyüm üçün?” sualı insanı kütlənin təsirindən müəyyən qədər uzaqlaşdıra bilər. Öz fikrini formalaşdırmaq üçün məlumatı müxtəlif mənbələrdən yoxlamaq, emosional anda qərar verməmək və fərqli düşünən insanların arqumentlərini dinləmək vacibdir.

İnsan eşitdiyinə inanmaq əvəzinə, sual verməyi bacarmalıdır. Bu vərdiş düşüncəni sərbəst saxlayır.

Əslində insanın gücü kütləyə qoşulmaqda deyil, lazım gəldikdə kütlənin içində belə öz düşüncəsini qorumağındadır. Çünki çoxluğun səsi həmişə həqiqətin səsi olmur. Bəzən ən doğru fikir sakitcə düşünən bir insanın içində yaranır.