{"id":391,"date":"2024-04-11T07:17:45","date_gmt":"2024-04-11T07:17:45","guid":{"rendered":"https:\/\/www.populyar.az\/?p=391"},"modified":"2024-04-11T07:23:32","modified_gmt":"2024-04-11T07:23:32","slug":"elm-gund%c9%99lik-isl%c9%99rin-arxasinda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.populyar.az\/2024\/04\/11\/elm-gund%c9%99lik-isl%c9%99rin-arxasinda\/","title":{"rendered":"Elm g\u00fcnd\u0259lik i\u015fl\u0259rin arxas\u0131nda"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>\u018ftraf\u0131m\u0131zdak\u0131 d\u00fcnya daimi heyr\u0259t m\u0259nb\u0259yidir. G\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n su \u00fcz\u0259rind\u0259ki ovsunlay\u0131c\u0131 r\u0259qsind\u0259n tutmu\u015f t\u0259z\u0259 alman\u0131n l\u0259zz\u0259t verici l\u0259zz\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fcnd\u0259lik t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r gizli bir dil\u0259 &#8211; <strong>elm<\/strong> dilin\u0259 malikdir. Adi \u015feyl\u0259rin alt\u0131nda <strong>fizika<\/strong>, <strong>kimya<\/strong> v\u0259 <strong>biologiyan\u0131n<\/strong> m\u00f6ht\u0259\u015f\u0259m bir performans t\u0259\u015fkil etdiyi f\u00fcsunkar prinsipl\u0259r kainat\u0131 yat\u0131r. Bu m\u0259qal\u0259 sizin s\u0259hn\u0259 arxas\u0131 ke\u00e7idinizdir, d\u00fcny\u0259vi ecazkarl\u0131\u011fa \u00e7evir\u0259n gizli sehri a\u00e7\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u0259lin k\u0259\u015ffiyyat\u0131m\u0131za i\u015f\u0131q kimi fundamental bir \u015feyl\u0259 ba\u015flayaq. Biz g\u00f6rm\u0259 qabiliyy\u0259tini t\u0259bii hesab edirik, lakin g\u00f6rm\u0259 akt\u0131 elmin simfoniyas\u0131d\u0131r. <strong>Elektromaqnit<\/strong> \u015f\u00fcalanmas\u0131n\u0131n bir formas\u0131 olan g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131 obyektl\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259d\u0259 olduqdan sonra g\u00f6zl\u0259rimiz\u0259 \u00e7at\u0131r. \u0130\u015f\u0131\u011f\u0131n obyektin s\u0259thi il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259si bizim q\u0259bul etdiyimiz r\u0259ngi m\u00fc\u0259yy\u0259n edir. Kobud s\u0259thl\u0259r i\u015f\u0131q dal\u011falar\u0131n\u0131 h\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259 s\u0259p\u0259r\u0259k biz\u0259 a\u011f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f verir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, hamar s\u0259thl\u0259r dig\u0259rl\u0259rini \u0259ks etdir\u0259rk\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n dal\u011fa uzunluqlar\u0131n\u0131 se\u00e7ici \u015f\u0259kild\u0259 udur. Buna g\u00f6r\u0259 yeti\u015fmi\u015f pomidor q\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr &#8211; o, q\u0131rm\u0131z\u0131 istisna olmaqla, \u0259ks\u0259r r\u0259ngl\u0259ri udur v\u0259 g\u00f6zl\u0259rimiz\u0259 \u0259ks olunur.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u0130\u015f\u0131\u011f\u0131n sehri <\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130\u015f\u0131\u011f\u0131n sehri g\u00f6rm\u0259d\u0259n k\u0259nara \u00e7\u0131x\u0131r. \u0130stilik kimi g\u00fcnd\u0259lik hadis\u0259l\u0259rd\u0259 h\u0259lledici rol oynay\u0131r. G\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131 qaranl\u0131q bir s\u0259th\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259, i\u015f\u0131q dal\u011falar\u0131 udulur v\u0259 istilik enerjisin\u0259 \u00e7evrilir v\u0259 cismi isti hiss edir. Bu prinsip g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n fotovoltaik h\u00fcceyr\u0259l\u0259rd\u0259ki elektronlar\u0131 h\u0259y\u0259canland\u0131raraq elektrik enerjisi istehsal etdiyi g\u00fcn\u0259\u015f panell\u0259rinin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Kimyan\u0131n f\u00fcsunkar sah\u0259si<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130ndi g\u0259lin kimyan\u0131n f\u00fcsunkar sah\u0259sin\u0259, materiya v\u0259 onun \u00e7evrilm\u0259l\u0259ri elmin\u0259 n\u0259z\u0259r salaq. Qaynar suyun sad\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259tini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7ir\u0259k. Suyu q\u0131zd\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman enerji su molekullar\u0131na \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr v\u0259 bu da onlar\u0131n daha g\u00fccl\u00fc titr\u0259m\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Temperatur qaynama n\u00f6qt\u0259sin\u0259 \u00e7atd\u0131qda, molekullar maye suyu qaz buxar\u0131na \u00e7evir\u0259r\u0259k onlar\u0131 bir yerd\u0259 saxlayan q\u00fcvv\u0259l\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t q\u0259d\u0259r enerjiy\u0259 malikdirl\u0259r. Bu transformasiya t\u0259r\u0259v\u0259zl\u0259rin buxarda bi\u015firilm\u0259sind\u0259n tutmu\u015f makaronun qaynad\u0131lmas\u0131na q\u0259d\u0259r m\u00fcxt\u0259lif yem\u0259k \u00fcsullar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sasd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kimya dad al\u0259mini d\u0259 idar\u0259 edir. \u0130nsan dilind\u0259 t\u00fcp\u00fcrc\u0259kd\u0259 h\u0259ll olunan m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v molekullar\u0131 a\u015fkar ed\u0259n dad reseptorlar\u0131 var. \u015eirin, duzlu, tur\u015f, ac\u0131 v\u0259 umami h\u0259r biri x\u00fcsusi molekullar t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259tikl\u0259n\u0259n be\u015f \u0259sas dadd\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u015f\u0259k\u0259r molekullar\u0131 dild\u0259ki \u015firin dad reseptorlar\u0131na ba\u011flanaraq beyin\u0259 onu \u015firinlik kimi \u015f\u0259rh ed\u0259n siqnal g\u00f6nd\u0259rir. Bel\u0259likl\u0259, sevimli desertinizin l\u0259zz\u0259tli dad\u0131 sad\u0259c\u0259 molekullar v\u0259 dad q\u00f6n\u00e7\u0259l\u0259riniz aras\u0131nda m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir r\u0259qsdir.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a href=\"https:\/\/www.populyar.az\/?s=Biologiya\" title=\"\">Biologiya<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">H\u0259yat elmi olan biologiyaya ke\u00e7\u0259r\u0259k, diqq\u0259t\u0259layiq b\u00f6y\u00fcm\u0259 fenomenini ara\u015fd\u0131raq. M\u0259s\u0259l\u0259n, bitkil\u0259r \u00f6z qidalar\u0131n\u0131 istehsal etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn fotosintez adl\u0131 bir prosesd\u0259n istifad\u0259 edirl\u0259r. Onlar yarpaqlar\u0131nda ya\u015f\u0131l bir piqment olan xlorofil vasit\u0259sil\u0259 g\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131 enerjisini tutur v\u0259 onu karbon qaz\u0131 v\u0259 su il\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k \u015f\u0259k\u0259r \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirirl\u0259r. Bu m\u00fcr\u0259kk\u0259b biokimy\u0259vi proses n\u0259inki bitkini qidaland\u0131r\u0131r, h\u0259m d\u0259 Yerd\u0259ki b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259yati vacib qaz olan oksigeni burax\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsan b\u0259d\u0259ni biologiyan\u0131n m\u00f6c\u00fcz\u0259l\u0259rinin ba\u015fqa bir s\u00fcbutudur. \u018fz\u0259l\u0259l\u0259rimiz, m\u0259s\u0259l\u0259n, h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259yimiz\u0259 imkan ver\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b bioloji ma\u015f\u0131nlard\u0131r. \u018fz\u0259l\u0259 h\u00fcceyr\u0259l\u0259rind\u0259 sinir siqnallar\u0131na cavab olaraq b\u00fcz\u00fc\u015f\u0259n v\u0259 rahatlayan miofibrill\u0259r adlanan uzun sap kimi strukturlar var. Bu koordinasiyal\u0131 b\u00fcz\u00fclm\u0259 v\u0259 rahatlama, ist\u0259r sad\u0259 bir q\u0131rpma, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 g\u00fccl\u00fc sprint olsun, h\u0259r\u0259k\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan q\u00fcvv\u0259ni yarad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a href=\"https:\/\/www.populyar.az\/?s=Material+elmi\" title=\"\">Material elmi<\/a><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Elm t\u0259kc\u0259 bizi \u0259hat\u0259 ed\u0259n d\u00fcnyan\u0131 izah etmir; onu t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 biz\u0259 g\u00fcc verir. M\u0259s\u0259l\u0259n, material elmini g\u00f6t\u00fcr\u0259k. Material\u015f\u00fcnaslar h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n h\u0259r sah\u0259sin\u0259 toxunan yenilikl\u0259r\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran spesifik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik yeni materiallar haz\u0131rlay\u0131rlar. Heyvanlar\u0131n x\u0259zin\u0259 yap\u0131\u015fan buruqlardan ilhamlanan Velcro ba\u011flay\u0131c\u0131larda inqilab etdi. Lotus yarpa\u011f\u0131n\u0131n su it\u0259l\u0259yici x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rini t\u0259qlid ed\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259mizl\u0259y\u0259n s\u0259thl\u0259r g\u0259l\u0259c\u0259k t\u0259mizl\u0259m\u0259 h\u0259ll\u0259rin\u0259 n\u0259z\u0259r sal\u0131r. \u0130mkanlar sonsuzdur v\u0259 onlar\u0131 a\u00e7an a\u00e7ar elmdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u00fcnd\u0259lik i\u015fl\u0259rin arxas\u0131ndak\u0131 elmin a\u00e7\u0131lmas\u0131 t\u0259kc\u0259 d\u00fcnya haqq\u0131nda anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 d\u0259rinl\u0259\u015fdirmir, h\u0259m d\u0259 heyr\u0259t hissi yarad\u0131r. N\u00f6vb\u0259ti d\u0259f\u0259 g\u00f6y qur\u015fa\u011f\u0131n\u0131n \u015fahidi olanda unutmay\u0131n ki, bu, i\u015f\u0131\u011f\u0131n s\u0131nmas\u0131 v\u0259 dispersiyas\u0131n\u0131n g\u00f6z\u0259l bir n\u00fcmayi\u015fidir. \u015eir\u0259li alma di\u015fl\u0259diyiniz zaman dad q\u00f6n\u00e7\u0259l\u0259rinin v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r molekullar\u0131n\u0131n m\u00fcr\u0259kk\u0259b qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirini qiym\u0259tl\u0259ndirin. \u00c7i\u00e7\u0259yin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259sinin \u015fahidi kimi, fotosintezin m\u00fcr\u0259kk\u0259b r\u0259qsin\u0259 heyran olun.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Elm sad\u0259c\u0259 faktlar v\u0259 d\u00fcsturlar toplusu deyil; bu, adi olanda qeyri-adi olan\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndir\u0259 bil\u0259c\u0259yimiz bir obyektivdir. O, bizim mara\u011f\u0131m\u0131z\u0131 alovland\u0131r\u0131r, yenilikl\u0259ri g\u00fccl\u0259ndirir v\u0259 d\u00fcnya il\u0259 daha d\u0259rind\u0259n \u0259laq\u0259 saxlama\u011fa imkan verir. Bel\u0259likl\u0259, elmin sehrini q\u0259bul edin v\u0259 \u00f6m\u00fcrl\u00fck k\u0259\u015ff s\u0259yah\u0259tin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131n!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00fcn\u0259\u015f i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n su \u00fcz\u0259rind\u0259ki ovsunlay\u0131c\u0131 r\u0259qsind\u0259n tutmu\u015f t\u0259z\u0259 alman\u0131n l\u0259zz\u0259t verici l\u0259zz\u0259tin\u0259 q\u0259d\u0259r g\u00fcnd\u0259lik t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r gizli bir dil\u0259 &#8211; elm dilin\u0259 malikdir.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":392,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[279],"tags":[249,269,259,271,278,250,256,247,263,257,272,251,248,258,268,252,264,253,265,277,255,276,266,273,275,260,254,274,261,270,262],"class_list":["post-391","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elm","tag-adi-olani-acib","tag-bitki-boyumsi","tag-dad-v-dad-qonclri","tag-dad-v-qida","tag-dunya-il-laq","tag-dunyanin-mocuzlri","tag-elektromaqnit-sualanma","tag-elmin-sehri","tag-ezl-funksiyasi","tag-fotosintez","tag-goy-qursagi","tag-gundlik-elm","tag-gundlik-hyatda-elm","tag-hyat-biologiyasi","tag-insan-hrkati","tag-isiq-fizikasi","tag-isiq-v-gorm","tag-istilik-enerjisi","tag-istilik-v-guns-panellri","tag-ksf","tag-maddnin-kimyasi","tag-maraq","tag-material-elmlri","tag-mocuz","tag-ozunu-tmizlyn-sthlr","tag-qaynama-noqtsi","tag-rng-qavrayisi","tag-tbiti-dyrlndirmk","tag-transformasiyalar","tag-velcro","tag-yenilik"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=391"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":394,"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/391\/revisions\/394"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.populyar.az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}